Een brand op kantoor of in de werkplaats begint zelden met één grote fout. Meestal gaat het om een geblokkeerde nooduitgang of een blusser met een verlopen keuring. Soms weet een collega niet wat hij moet doen. Wie is dan eigenlijk verantwoordelijk voor brandveiligheid op de werkvloer? Het korte antwoord: de werkgever is eindverantwoordelijk. Toch hebben ook werknemers en bedrijfshulpverleners een eigen taak. Zo ligt de verdeling in de praktijk.
De werkgever draagt de zorgplicht
De Arbowet legt de zorg voor een veilige werkplek bij de werkgever. Dat geldt ook voor brand. Als werkgever moet je daarom weten welke risico’s er in je bedrijf zijn. Je maakt hiervoor een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), met een plan van aanpak. Ontbreekt die RI&E, dan sta je al snel in overtreding.
Bovendien moet elk bedrijf met personeel bedrijfshulpverlening (BHV) regelen, ook als er maar één werknemer in dienst is. Opgeleide BHV’ers alarmeren, ontruimen en verlenen eerste hulp totdat de hulpdiensten er zijn. Een actueel ontruimingsplan, vrije vluchtwegen en werkende noodverlichting horen eveneens bij jouw taken.
Veel werkgevers halen hier externe hulp bij. Een gespecialiseerd bedrijf als Brandpreventie Techniek kan bijvoorbeeld de RI&E opstellen, ontruimingsplattegronden maken en BHV-cursussen verzorgen. De verantwoordelijkheid blijft dan bij jou liggen, maar de uitvoering ligt bij een vakman.
Wie zorgt dat de blusmiddelen in orde zijn?
Een blusser die niet werkt, is op het moment van brand niets waard. Draagbare blussers laat je daarom minimaal één keer per jaar controleren, volgens de norm NEN 2559. Een brandblusser keuren mag namelijk alleen een erkend onderhoudsbedrijf, dus niet je eigen technische dienst. Ook brandslanghaspels, noodverlichting en brandwerende coating vragen om regelmatige controle.
Daarnaast hebben blussers een vaste levensduur. Schuim- en waterblussers hebben na vijf jaar groot onderhoud nodig en CO₂-blussers na tien jaar. Na twintig jaar vervang je het apparaat. Zet deze data daarom in een vast overzicht, zodat niemand een keuring vergeet.
In de praktijk ligt deze plicht bij de werkgever of bij degene die het pand gebruikt. Huur je een bedrijfsruimte, maak dan duidelijke afspraken met de verhuurder over wie wat regelt.
Wat mag een werkgever van werknemers verwachten?
Werknemers dragen een deel van de verantwoordelijkheid voor brandveiligheid op de werkvloer. Zij moeten de brandveiligheidsregels kennen en opvolgen. Dat begint bij simpele dingen: nooduitgangen vrijhouden, weten waar de blusser hangt en weten hoe je die gebruikt. Ook het ontruimingsplan hoort bekend te zijn.
Dat blijkt niet vanzelfsprekend. Uit een onderzoek van Securitas onder ongeveer 500 werknemers bleek iets opvallends. Ruim een derde volgt de richtlijnen niet of kent ze niet. Bovendien zegt ruim 11 procent dat nooddeuren op het werk niet altijd vrij toegankelijk zijn. Een regel op papier is dus niet genoeg.
De BHV’er heeft een aparte rol. Hij of zij alarmeert en ontruimt collega’s en bezoekers bij een noodsituatie. Oefen minstens één keer per jaar een ontruiming, ook onaangekondigd. Zo weet iedereen wat er moet gebeuren voordat het echt misgaat.
Wat gebeurt er als de brandveiligheid op de werkvloer niet klopt?
De Arbeidsinspectie controleert of bedrijven zich aan de Arbowet houden. Ze kan een waarschuwing geven, het werk stilleggen of een boete opleggen. Bij kleine tekortkomingen, zoals een ontbrekende RI&E, krijg je vaak eerst een termijn om het te herstellen. Ernstige overtredingen kunnen direct een boete opleveren.
Daarnaast loop je een financieel risico. Raakt een werknemer gewond door nalatigheid van het bedrijf, dan kan hij de werkgever aansprakelijk stellen. Dat geldt niet als de werknemer zelf opzettelijk of bewust roekeloos handelde. Een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering dekt een deel van dit risico.
Werk je met een arbodienst? Dan loont het om die via verzuimsoftware te koppelen aan je HR-systeem. Zo staan afspraken over veiligheid en verzuim op één plek.
Brandveilig werken doe je samen
De verantwoordelijkheid ligt dus op meerdere plekken, maar de regie ligt bij de werkgever. Die zorgt voor een RI&E, BHV, een ontruimingsplan en goed onderhouden blusmiddelen. Werknemers houden zich aan de regels en melden gebreken. De BHV’er neemt bij een noodgeval het praktische werk op zich.
Controleer vandaag nog wanneer de blussers voor het laatst zijn nagekeken. Ligt die datum ver achter je, dan weet je precies waar je moet beginnen.
